一
Vì sao quẻ mang tên này
Độn là ẩn. Trời trên núi. Người nhỏ đang lớn. Người sáng biết lùi đúng lúc. Tên Thiên Sơn Độn: lùi không phải thua. Lùi là giữ đạo.
二
Hình quẻ
Ở dưới là núi: dừng. Ở trên là trời: đi. Hai âm dưới đang lớn. Việc thuộc quẻ này hay phải lùi. Lùi nghiêm, không ghét, không nán.
三
Thoán
亨。小利貞。
Trời trên núi: ẩn. Tiểu nhân đang lớn. Người sáng biết lùi đúng lúc. Lùi không phải thua; lùi là giữ đạo.
Nói dễ hiểu. Quẻ này như người sáng đang lùi. Việc nhỏ đang lớn, hãy ẩn đúng lúc, đừng coi lùi là thua. Bạn hãy đọc chậm. Bạn đừng vội mừng. Bạn đừng vội sợ.
四
Hình lớn
天下有山，遯。君子以遠小人，不惡而嚴。
Quân tử xa tiểu nhân, không ghét mà nghiêm. Độn là nghệ thuật của người còn muốn sống đúng.
五
Sáu hào, từ dưới lên
Hào dưới cùng (vạch đứt)
遯尾，厲，勿用有攸往。
Ẩn mà còn kẹt đuôi. Căng. Đừng đi.
Đuôi còn dính. Hãy lùi sớm.
Hào hai (vạch đứt)
執之用黃牛之革，莫之勝說。
Buộc bằng da bò vàng. Không gỡ nổi. Giữ chặt chỗ phải giữ.
Buộc. Đừng bị giữ.
Hào ba (vạch liền)
係遯，有疾厲，畜臣妾吉。
Ẩn mà còn vướng. Bệnh, căng. Nuôi người hầu thì tốt — việc nhỏ.
Thuê. Lùi có phép, không trốn nợ.
Hào bốn (vạch liền)
好遯，君子吉，小人否。
Thích ẩn. Người lớn tốt. Người hẹp không làm nổi.
Tốt. Lùi mà còn yêu việc.
Hào năm (vạch liền)
嘉遯，貞吉。
Ẩn đẹp. Giữ đúng thì tốt.
Khen. Lùi đẹp.
Hào trên cùng (vạch liền)
肥遯，無不利。
Ẩn dư dả. Không gì chẳng lợi. Đi sạch.
Mập. Lùi trễ. Hãy đi ngay.
六
Chỗ hay đọc sai
Người ta hay đọc Độn là bỏ cuộc, là hèn. Sai. Hanh. Tiểu lợi trinh. Độn là nghệ thuật của người còn muốn sống đúng. Nán lúc phải lùi thì mất đạo.
七
Việc đời thường
- Người hẹp đang lên. Bạn hãy xa, đừng cãi.
- Lùi cho sạch. Đừng lùi vừa đi vừa ngoái.
- Không ghét. Chỉ nghiêm.